مدیریت و کنترل اسیدوز یکی از بزرگترین چالش‌ها در گاوداری‌های صنعتی است. با توجه به فشار برای تولید شیر بیشتر، استفاده از کنسانتره بالا اجتناب‌ناپذیر است که همین موضوع ریسک اسیدوز را افزایش می‌دهد.

در ادامه، یک مقاله جامع برای مدیریت این وضعیت تدوین شده است:

اسیدوز شکمبه‌ای: پیشگیری و مدیریت در گاوداری صنعتی

اسیدوز زمانی رخ می‌دهد که PH شکمبه به دلیل تولید بیش از حد اسیدهای چرب فرار (VFAs) و اسید لاکتیک، از حد نرمال (۵.۸ تا ۶.۴) کمتر شود. این پدیده به دو صورت حاد و تحت حاد (SARA) بروز می‌کند.

۱. استراتژی‌های تغذیه‌ای (خط اول دفاع)

مهم‌ترین ابزار کنترل اسیدوز، مدیریت جیره است:

• حفظ فیبر موثر (peNDF): فیبر باید به اندازه‌ای باشد که گاو را مجبور به نشخوار کند. نشخوار باعث تولید بزاق می‌شود که حاوی بی‌کربنات (بافر طبیعی) است.

• مدیریت کربوهیدرات‌های سهل‌الهضم: نشاسته غلات (به‌ویژه گندم و جو) سریع‌تر از ذرت تخمیر می‌شوند. باید بین سرعت تخمیر و ظرفیت بافری شکمبه تعادل برقرار شود.

• استفاده از بافرهای شیمیایی: افزودن جوش شیرین (بی‌کربنات سدیم) به میزان ۰.۷۵ تا ۱.۵ درصد ماده خشک جیره برای خنثی‌سازی اسید شکمبه ضروری است.

۲. مدیریت آخور و تغذیه (TMR)

گاهی مشکل از فرمول جیره نیست، بلکه از نحوه ارائه آن است:

• جلوگیری از انتخابی خوردن (Sorting): اگر ذرات علوفه بیش از حد بلند باشد، گاو کنسانتره را جدا کرده و علوفه را باقی می‌گذارد. این کار باعث سقوط ناگهانی PH می‌شود.

• تداوم در تغذیه: دفعات خوراک‌دهی را افزایش دهید (مثلاً ۳ یا ۴ بار در روز). این کار از "پرخوری پس از گرسنگی" جلوگیری می‌کند.

• دسترسی همیشگی به آب: آب سالم و خنک باعث دفع بهتر مواد و تحریک مصرف خوراک به صورت متعادل می‌شود.

۳. استفاده از افزودنی‌های نوین

علاوه بر بافرها، استفاده از موارد زیر توصیه می‌شود:

• مخمرها (Yeast): مخمرهای زنده با مصرف اکسیژن در شکمبه و تحریک باکتری‌های مصرف‌کننده اسید لاکتیک، محیط را پایدار می‌کنند.

• یونوفورها (مانند موننسین): این ترکیبات با تغییر جمعیت میکروبی شکمبه، تولید اسید لاکتیک را کاهش می‌دهند.

۴. پایش و تشخیص به‌موقع

برای کنترل موفق، باید علائم گله را رصد کرد:

۵. مدیریت گروه‌های حساس

گاوهای تازه زا (Fresh) در بالاترین ریسک قرار دارند. انتقال تدریجی از جیره خشکی (کم انرژی) به جیره شیردهی (پر انرژی) باید در یک دوره ۲۱ روزه (گروه انتظار زایمان) انجام شود تا پرزهای شکمبه فرصت رشد و عادت به جذب اسیدهای بیشتر را داشته باشند.

نتیجه‌گیری

کنترل اسیدوز در گاوداری صنعتی نیازمند دقت در سه ضلع مثلث است: فرمولاسیون دقیق جیره، مدیریت صحیح آخور و پایش مستمر رفتار دام. کوچکترین تغییر در کیفیت نهاده‌ها یا زمان خوراک‌دهی می‌تواند تعادل ظریف شکمبه را بر هم بزند.